De razendsnelle communicatie die internet mogelijk maakt, beïnvloedt de journalistiek. Verslaggevers worden ingehaald door twitterende ‘burgerjournalisten’ en proberen het nieuws nóg sneller te brengen. Is dat een goede zaak, of kunnen zij beter wachten tot het ergste stof is neergedaald? Daarover discussieerden fans van de nieuwe media met vakgenoten die vrezen voor de kwaliteit van de berichtgeving. Djoeke Veeninga (VPRO) leidde het MediaDebat over de snelheid van het nieuws, na afloop van de jaarvergadering van de Raad voor de Journalistiek op woensdag 22 april in het Utrechtse stadskasteel Oudaen.

Lezers en luisteraars die het nieuws meteen willen hebben, jagen journalisten en bestuurders behoorlijk op. Het kabinet besloot in maart van het Binnenhof naar het Catshuis te verkassen om journalisten te omzeilen, die voortdurend aandrongen op nieuws over de aanpak van de kredietcrisis. Uitspraken in de pers zorgden voor ruzie tussen de bewindslieden en dat kwam de besluitvorming niet ten goede, legde vice-premier Wouter Bos uit bij Pauw en Witteman.

Twee weken eerder meldde NOVA dat Amsterdam was ontsnapt aan een terroristische aanslag. Zeven Amsterdammers van Marokkaanse afkomst waren opgepakt. Politiechef Bernard Welten sprak van serieuze verdenkingen en een link met de bloedige aanslag in Madrid. De volgende dag was van dat verhaal niets over. De verdachten konden met een geschonden reputatie terug naar huis.

Is haastige spoed zelden goed als het gaat om berichtgeving? Niet volgens Marcel Broersma, hoogleraar Journalistieke Cultuur en Media in Groningen en lid van de Raad voor de Journalistiek, die het onderwerp inleidt. ‘Slow is de nieuwe trend’, zegt hij. ‘Slow food, slow travel, slow sex, het suggereert kwaliteit die ontbreekt in het jachtige leven van de voortrazende massamens. In die trend past ook de gedachte dat er ander – beter – nieuws is dan de snelle primeur: slow news, zonder stofwolk.’

Volgens Broersma zijn fast en slow news allebei nuttig. Fast news (dat zich aandient) heeft vooral een sociale functie, mensen willen het weten en praten erover. Slow news (dat journalisten zelf boven water halen, waar duiding en achtergrond bij komen kijken) heeft een politiek-democratische functie. ‘Het risico van fast news is dat er fouten worden gemaakt, maar dat weten de consumenten ook wel. Dat zet je later wel weer recht.’ Broersma vergelijkt de internetdienst Twitter met de ouderwetse dorpspomp, waar nieuwtjes en roddels werden uitgewisseld, als smeermiddel voor de samenleving. ‘Die behoefte is van alle tijden. Het nieuws verspreidt zich nu alleen sneller.’

NOVA houdt zich normaal gesproken bezig met slow news, maar maakte een uitzondering voor de vermeende terreurplannen in Amsterdam Zuidoost. ‘We hadden verslaggevers naar het ontruimde winkelgebied gestuurd’, zegt Hugo van der Parre, adjunct-hoofdredacteur van NOVA. ‘Zij hadden de indruk dat er niets aan de hand was. Maar toen was er ineens die persconferentie, een uur voor onze uitzending. Het leek alsof we aan een Madrid-achtige aanval waren ontsnapt. We besloten de uitzending volledig om te gooien.’ Terugkijkend vindt hij dat een goed besluit. ‘In zo’n geval moet je uitpakken. De headline dat Amsterdam aan een aanslag was ontsnapt, was te sterk aangezet. En we zijn te lang doorgegaan met het onderwerp.’ Onzorgvuldig vond hij de aanpak van NOVA echter niet.

‘Wij zijn wel te ver gegaan’, zegt Lara Rense, tot voor kort presentator bij BNR Nieuwsradio. ‘We hebben te veel zendtijd moeten vullen met die zogenaamde aanslag die verijdeld was. Op een gegeven moment ben je uitgevraagd en moet je toch de uitzending vullen. Dat is een probleem hoor.’ Rense weet van wanten als het om snelle berichtgeving gaat; ze meldde de crash van de Turkse Boeing bij Schiphol binnen enkele minuten, na tips van drie luisteraars. Ze zette het nieuws meteen op Twitter, want ze is een fervent twitteraar. Toch baart het haar zorgen dat nieuws te snel wordt gebracht. ‘Is de luisteraar erbij gebaat als je een bericht doorlopend moet rectificeren? Je zou ook kunnen zeggen: we wachten nog even en checken het nog een keer’.

Voor Bart Brouwers, hoofdredacteur van Sp!ts en lid van de Raad voor de Journalistiek, is dat geen optie. ‘Het is je plicht om nieuws te brengen, de nuances komen later wel’, zegt hij. ‘Dat geldt minder voor kranten, maar zeker voor radio-, Twitter- en online-berichten. Daar mogen fouten in zitten.’ Rense is het daar niet mee eens. ‘Ik heb bij die crash gemerkt hoe gevaarlijk het is. Ik zette het bericht op Twitter en daar kwam meteen allemaal informatie op die ik weer kon gebruiken in de uitzending. Dat gaat zó snel. Je hebt echt checks en balances nodig, anders krijg je onzorgvuldige berichtgeving.’

Broersma denkt dat de luisteraars dat op de koop toe nemen. ‘Het enige alternatief is niets doen, het nieuws niet melden.’ En dat kan volgens hem niet de bedoeling zijn. ‘Mensen die naar Ikea willen en daar afzettingen aantreffen, willen weten waarom. Je verwacht als nieuwsconsument dat media dat melden.’ Brouwers: ‘De snelheid geeft het nieuws ook iets authentieks, alsof je er zelf bij bent. Vooral als er beelden bij zijn.’

Brouwers is heel enthousiast over Twitter. Hij heeft er verschillende keren direct baat bij gehad, bijvoorbeeld toen een vliegtuig in rivier de Hudson landde. ‘Dankzij Twitter wist ik het een half uur voordat het nieuws loskwam. Daardoor kon het nog net mee in onze krant.’ De hele Sp!ts-redactie is uitgerust met telefoons die kunnen twitteren. ‘Het is aanvullend gereedschap voor een journalist, een onuitputtelijke bron. Als je de juiste mensen volgt, stuit je op dingen. Daar moet je nog wel zelf mee aan de slag.’ Goed filteren is de kunst: ‘Bijna tachtig procent van wat er staat is totale onzin.’

Het enthousiasme op de publieke tribune is minder groot. Snel gebracht nieuws kan voor veel verwarring zorgen, zegt Marcel Gelauff, plv–hoofdredacteur NOS Nieuws. ‘Bij ons is discussie ontstaan of we wel scherp genoeg waren, doordat NOVA zo stellig sprak van een dreigende aanslag in Amsterdam. Achteraf vinden wij dat we het goed hebben gedaan. Als je snel nieuws brengt, denk dan na over hoe je dat doet. Vertel de feiten, maar wacht met interpreteren. Wij hebben de persconferentie live uitgezonden, zonder enige interpretatie of speculatie. Wat het betekent vertel je later maar, als je meer weet. In eerste instantie kunnen mensen best zelf bepalen wat ze ervan vinden.’

Ingmar Vriesema, plaatsvervangend chef opinie bij NRC Handelsblad, wijst via de steekpartij in de crèche in Dendermonde op een ander risico. ‘Wat doe je als de deadline nadert en honderden mensen twitteren dat de indringer geschminkt was als de Joker? Dat bleek achteraf niet waar te zijn. Maar je kunt dat op zo’n moment niet controleren en je wilt toch zoveel mogelijk melden. Hoe ga je met die druk om?’ Als er honderd keer getwitterd is, heb je wel iets in handen, vindt Brouwers. Maar juist daarin schuilt gevaar, stelt Kees Boonman (onder meer presentator van TROS Kamerbreed en secretaris van het stichtingsbestuur van de Raad). ‘Misschien twitteren al die mensen elkaar wel na. In Engeland is een spindoctor van Gordon Brown ontslagen omdat hij conservatieve rivalen in diskrediet wilde brengen met onjuiste berichten.’

Rense heeft ook ervaring met manipulatie op Twitter.  Ze volgde berichten uit Gaza omdat dat gebied afgesloten was, maar merkte dat Israel ook een twitter-account had aangemaakt. ‘Daar moet je heel voorzichtig mee zijn.’ Traditionele nieuwsbronnen zijn overigens ook niet altijd betrouwbaar. ‘Wij zijn in de war gebracht door Teletekst, toen daar ten onrechte op stond dat burgemeester Brouwer van Utrecht was overleden’, zegt Rense. ‘Het bericht is er na tien seconden afgehaald, maar toen hadden wij het al gemeld.’

Froukje Santing, freelance journalist en lid van de Raad, begrijpt de verslavende werking van Twitter. ‘Maar waar begint en eindigt de journalistiek als we alles melden? Als we allemaal twitteren, is er geen ruimte meer voor slow news. Hoe moet je nog tegels lichten als je je de hele dag laat leiden door wat op je afkomt?’ Twitteren moet niet verward worden met journalistiek, vindt Brouwers. ‘Het is maar een middel, een bron. Geen eindproduct. Hoewel, dat kan het soms wel zijn.’ Dat hangt bijvoorbeeld af van wie het bericht achterlaat. ‘Ik kan niet zomaar van alles roepen op Twitter’, zegt Laurens Verhagen, hoofdredacteur van NU.nl. Toen hij twitterde over een jongen die iets naar een traumahelikopter gooide, ontstond een heuse hype. ‘Wij hebben dat zelf niet als nieuws gemeld. GeenStijl verweet ons dat. Daar heb ik toen weer op geblogd.’

Zo houden we elkaar bezig, concludeert debatleider Djoeke Veeninga. ‘Is dat niet zonde van de tijd en energie, die je niet in ander journalistiek werk kunt stoppen?’ Hugo van der Parre valt haar bij. ‘Al die blogs – ga eens achter het nieuws aan in plaats van te melden wat je zelf vindt!’ Zelfs Marcel Broersma, die het steeds heeft opgenomen voor de snelle nieuwe media, vindt slow nieuws net zo belangrijk. Hij ziet echter geen bedreiging in het snelle ‘snack’-nieuws. ‘Het probleem ligt elders’, zei hij in zijn openingswoord. ‘De infrastructuur voor slow news dreigt in snel tempo te eroderen. Dat is gevaarlijk. Journalisten, burgers en politici moeten zich realiseren dat een samenleving die elke dag uitsluitend een vette bek haalt, niet erg gezond zal blijven.’

Verslag: Pauline van der Mije

Via een groot scherm in de debatzaal volgden sprekers en publiek aandachtig het twitterverslag dat student Journalistiek Robert Buzink tijdens het MediaDebat verzogde. Het verslag kan worden nagelezen op De Nieuwe Reporter.

Lees op De Nieuwe Reporter ook het verslag dat Willem Boersma van het MediaDebat maakte. 

Bekijk hier de blog van Rense naar aanleiding van het MediaDebat.

Commentaar (0)

RSS feed Commentaar