Europa is ver van de preoccupaties van de doorsnee burger - en nog meer van de jongere burger. Wat kunnen de media daaraan doen? Kunnen ze er iets aan doen? Zijn ze te kort geschoten?

Daarover debatteerden journalisten, wetenschappers, en enkele vertegenwoordigers van diverse Europese geledingen (zie onderaan) op maandag 1 oktober in Felix Meritis (Amsterdam). Gespreksleider: Rik van de Westelaken. Het debat werd georganiseerd door MediaDebat en de WRR. (Klik hier om de audio-opname - mp3 -  te downloaden)

De meest schokkende uitkomst - bevestigd door de twee jongste deelnemers aan het debat: jongeren hebben nauwelijks tot geen belangstelling voor Europa. En alleen het onderwijs kan daar wat aan doen. Niet de media, althans niet in de eerste plaats. 

Uitgangspunt voor het debat (voor het overzicht van de deelnemers, klik hier ) vormt het WRR-rapport ‘Europa dichter bij huis', dat Leigh Hancher presenteert, bijgestaan door mede-auteur Ton van den Brink. Het rapport stelt dat 'het EU-beleid, dat van oudsher toch al moet vechten om de aandacht van politici en nieuwsmedia, steeds meer lijdt onder een communicatiekloof met de burger.' Dit omdat media steeds meer gestuurd worden door 'de markt', het steeds meer moeten hebben van concurrentie en primeurs. Moeilijke onderwerpen vallen dus gauw buiten de boot.

Daarnaast speelt ook de wijze waarop het publiek nieuws tot zich neemt een rol. Met name de jonge deelnemers aan het debat ‑ Cas van Kleef (Spunk) en Mezen Dannawi (FunX) ‑ onderstrepen dat de instelling van jongeren bij het ‘consumeren' van nieuws, er één is van: ‘what's in it for me?' Vandaar dat ‘Brussel en (de kosten van) mobiel telefoneren' zodoende één van de weinige Euroepese onderwerpen is die hen kunnen boeien. Een interessante uitzondering vormen trouwens Turkse jongeren: ‘Zij discussiëren er thuis over, met papa-mama en de hele familie, zij hebben daar een mening over. Europa raakt Turkije - maar ook Nederland.'

Overigens weten veel jongeren ook weinig van Nederlandse politiek ‑ zelfs als ze hoogopgeleid zijn. Dat hebben Menze Poortman (Windesheim) en Michiel Goudswaard (FD) eveneens opgemerkt. De laatste tijdens de presentatie van een VWO-leerlinge over Europa - waarbij de PowerPoint presentatie zwaarder bleek te wegen dan de inhoud, die kant noch wal raakte - en de eerste in zijn dagelijks contact met studenten journalistiek, die hij in zeven weken vertrouwd moet zien te maken met ‘Europa', daarbij beginnend ‘bij nul'.

De oplossing voor het gebrek aan belangstelling voor de Europese Unie, dat overigens ook bij de ‘volwassen' burger bestaat: méér aandacht voor Europa in het onderwijs. Tv-programma's naar het model van ‘Den Haag Vandaag': ‘Europa Vandaag' (vinden de jongeren; niet iedereen is het daar mee eens). Zowel de media als politici moeten trachten abstracte discussies te ‘vertalen' naar het dagelijks leven. Tonen hoe de besluitvorming gebeurt, waar de macht zit. En misschien een ‘Bedrijfsfonds voor Europa' en andere stimuleringsmaatregelen, zoals een journalistieke prijs, oppert Willem Sijthoff (PM).

Kunnen de media Europa wel ‘dichter bij huis brengen', zoals de WRR dat zou willen? Vooral de audiovisuele media schenken weinig aandacht aan Europa: 2 % van de zendtijd van RTL Nieuws en NOS Journaal in 1999, en weliswaar vier keer zoveel bij het referendum van 2005, maar dat houdt nog altijd niet over. ‘Zijn journalisten realistisch - en is er zo weinig Europees nieuws of zijn ze lui?' vraagt, in zijn eigen definitie, ‘allochtoon' (want Deen) Claes de Vreese (UvA) zich af in zijn introductie bij het voorgerecht ('de soepstelling'). Tal van verklaringen zijn er voor die lage percentages; een heel simpele is dat nieuwsprogramma's nu eenmaal per definitie gericht zijn op ‘nieuws' en dit komt zelden uit Europa ‑ lees ‘Brussel' (Chris Ostendorf, NOS Journaal).

Genoemde cijfers gaan overigens niet op voor de Wereldomroep, die elke week een (achtergrond)programma aan Europa wijdt, waarin - vertellen Ardi Bouwers en Matthijs Nieuwenhuis - lang niet alleen het Nederlandse standpunt wordt weergegeven, ingaand op de suggestie van Mark Beunderman (EU Observer) om ook eens politici uit andere landen aan het woord te laten. De Wereldomroep zoekt juist stelselmatig naar verschillende invalshoeken, ook uit andere landen, betogen Bouwers en Nieuwenhuis.

De lage percentages gelden evenmin voor de geschreven pers: de enige aanwezige hoofdredacteur (Birgit Donker, NRC) telde in haar krant ‘honderden stukken over het referendum' in 2005. ‘Is het trouwens zo erg als Europa onzichtbaar is?' vraagt Donker zich af. ‘De regelgeving is ingewikkeld, het is onvermijdelijk dat er gaten vallen in de berichtgeving. En veel mensen weten niet eens het verschil tussen de Eerste en de Tweede Kamer, laat staan dat ze op de hoogte (willen) zijn van de finesses op Europees niveau.'

‘Europa kan saai zijn', vond Volkskrant-redacteur Wim Bossema. De Europese Unie is hoe dan ook complex (‘een zooitje', in de woorden van GroenLinks europarlementariër Kathalijne Buitenweg eens. De EU bestaat uit soevereine staten die tegelijkertijd een deel van hun soevereiniteit) en haar structuren en besluitvorming zijn niet gemakkelijk uit te leggen. Daar is men het over hebben afgestaan, en met zo'n ondoorzichtige besluitvorming dat het moeilijk is te bepalen, wanneer er over te berichten, en hoe. Toch gaat het er (mede) om, juist die verantwoordelijkheden te laten zien. En toch in te zoomen op de ‘poppetjes': want ‘mensen interesseren zich wel voor politiek', vindt Kees Boonman (Tros Kamerbreed), getuige de honderdduizenden kijkers bij een rechtstreeks uitgezonden Kamerdebat.

Het beste is in veel gevallen - vindt deze en gene ‑ om Europese zaken als binnenlandse zaken te beschouwen en dus door ‘binnenlandse', gespecialiseerde redacteuren (landbouw, energie, justitie, et cetera) te laten doen. ‘Europa is binnenlandse politiek. Het is een weeffout dat het als buitenland wordt gezien', meent Sjerp van der Vaart, directeur van het Haagse bureau van het EP. Journalisten moeten politici niet aanspreken op Europa, maar op het onderwerp, waarvan de Europese dimensie integraal deel uitmaakt. Europa moet geen politiek reservaat worden. Waar het in de EU om gaat , dat is macht en de rol van de media is de macht te controleren, voegt Birgit Donker nog toe. 

En van belang daarbij is ingewikkelde zaken te ‘vertalen' naar de gewone burger toe, onderstrepen nogmaals diverse aanwezigen, onder wie Guikje Roethof (PM). Over Europese zaken zijn vaak interessantere achtergrondverhalen te brengen dan echte nieuwsitems. En soms moet je creatief zijn en zelf discussies tussen burgers uit verschillende EU-landen op gang brengen. Gert Hindriks (VPRO) zegt dat het helpt om eens per maand mee te verhuizen met het EP naar Straatsburg: dat geeft meer inzicht in de thema's die daar behandeld worden en leidt uiteindelijk tot betere programma's.

Barbara Hoheneder, correspondente van de Oostenrijkse krant Der Standard en enige buitenlandse journaliste, besluit de reeks opmerkingen en commentaren zoals ze die eerder begonnen was: met haar verwondering over het feit dat er in Nederland zo weinig discussie is over het Europese democratiseringsproces, ook onder politici: ‘De Nederlandse kabinetten dragen in dat opzicht zo weinig visie uit. Het constitutionele debat wordt hier verdrongen.' Haar krant besteedde ook veel aandacht aan de Nederlandse referendum-kwestie. Want, zo redeneert men in Oostenrijk, als het Europese verdrag verder sneuvelt, dan gebeurt dan in Nederland.‘Scary', concludeert Hoheneder.

Wat kan Europa verder nog ‘dichterbij' brengen? Cabaretier Marcel Verreck, die bij de koffie het debat afsluit, heeft wel wat ideetjes: ‘Het moet een combinatie zijn van fun en content, een Miss-verkiezing, popstars, een Songfestival - dat bestaat al - verder sport natuurlijk, en vooral een goeie ramp. Dat brengt de mensen bij elkaar. En een ruilprogramma als ‘Mijn vrouw, jouw vrouw': ‘Mijn premier, jouw premier'.'
terug naar top

Tekst en foto's: Jacqueline Wesselius             download de audio-opname (mp3)

De deelnemers : Ton van den Brink (WRR), Claes de Vreese (UvA), Leigh Hancher (WRR), Kathalijne Buitenweg (EP, GroenLinks), Birgit Donker (NRC Handelsblad), Michiel Goudswaard (FD), Sjerp van der Vaart (voorlichter EP Den Haag), Wim Bossema (Volkskrant), Willem Sijthoff (PM), Barbara Hoheneder (Der Standard), Guikje Roethof (PM), Mark Beunderman (EU Observer), Matthijs Nieuwenhuis (Wereldomroep), Chris Ostendorf (NOS), Gert Hindriks (VPRO), Kees Boonman (Kamerbreed), Ardi Bouwers (Wereldomroep), Menze Poortman (Windesheim), Cas van Kleef (Spunk), Mezen Dannawi (FunX), debatleider: Rik van de Westelaken.

terug naar top
 
*Europa in Nederland, WRR-Rapport 78, ISBN 978 90 5356 996 2,
prijs € 39,95
Download  persbericht(pdf)   Download het volledige rapport (pdf)        
terug naar top

Commentaar (0)

RSS feed Commentaar